22 Ekim 2026 Perşembe

Yolcu 7 - Durumsal Liderlik



 

Durumsal Liderlik


“Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız; müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz.” Hz. Muhammed (asm)

Kaynak: Sahih-i Buhârî, İlim, 11; Sahih-i Müslim, Cihâd ve Siyer, 6.

Yolcu, sakin bir günün öğleden sonrasında kendisiyle fikir alışverişinde bulunmak isteyen bir yöneticiyi bekliyordu. Çok geçmeden kapı çaldı. Selamlaşıp hâl hatır sorduktan sonra karşılıklı oturdular. İkramlar geldi, kısa bir sohbetin ardından konu kendiliğinden iş hayatına döndü.

Yönetici anlatmaya başladı.

Uzun yıllardır farklı kurumlarda, farklı şehirlerde yöneticilik yaptığını söyledi. Birbirinden farklı ekiplerle çalışmış, çeşitli sorunların üstesinden gelmiş, birçok başarıya imza atmıştı. Yılların kendisine kazandırdığı tecrübeyi önemsiyordu. Anlattıklarından, bugüne kadar yaptıklarından memnun olduğu anlaşılıyordu.

Fakat yeni görevinde işler istediği gibi gitmiyordu.

“Anlamıyorum,” dedi. “Bunca yıllık tecrübem var. Daha önce çalıştığım yerlerde birçok problemi çözdüm. Neyi, nasıl yapacağımı bildiğimi düşünüyorum. Fakat burada bir türlü sonuç alamıyorum. Her gün bir şeyleri düzeltmek için uğraşıyorum, ancak sanki işler biraz daha kötüye gidiyor. Daha fazla çalışıyorum, daha çok müdahale ediyorum, daha çok anlatıyorum. Buna rağmen istediğim noktaya gelemiyorum.”

Bir süre sustu.

“Ben mi değiştim, yoksa insanlar mı değişti, bilemiyorum. Senden bu konuda fikir almak istedim.”

Yolcu hemen cevap vermedi.

Karşısındaki insanın sözünü kesmeden dinledi. Bazen başını hafifçe sallıyor, bazen bir soru sormak ister gibi bakıyor, sonra yeniden susuyordu. Tıpkı Yaşlı Kayıkçının yaptığı gibi… Çünkü insan bazen anlatırken çözüm aramaz yalnızca. Kendi düşüncelerini sesli hâle getirerek, içinde bulunduğu durumun farkına varmaya çalışır.

Yolcu, yöneticinin sözleri bitince çayından bir yudum aldı.

“Size bir soru sorabilir miyim?” dedi.

“Buyur.”

“Bugün görev yaptığınız kurum ile daha önce başarılı olduğunuz kurumlar arasında ne gibi farklılıklar var?”

Yönetici bir süre düşündü. Ardından çalışanların yaklaşımından, kurum kültüründen, karar alma süreçlerinden, yetki karmaşasından ve insanların değişime karşı gösterdiği dirençten söz etmeye başladı.

Yolcu dinledi. Sonra sordu:

“Peki, bugüne kadar başarılı olduğunuz yöntemleri burada da uyguluyor musunuz?”

Yönetici gülümsedi.

“Elbette. İnsan yılların tecrübesini yanında taşımaz mı? Daha önce işe yarayan yöntemleri neden kullanmayayım?”

Yolcu da gülümsedi.

“İşte belki de aradığınız cevabın bir kısmı tam burada saklıdır.”

Yönetici dikkat kesildi.

Yolcu devam etti:

“Tecrübe kıymetlidir. İnsana olayları daha hızlı değerlendirme, muhtemel sonuçları öngörme ve daha isabetli kararlar alma imkânı verir. Fakat tecrübe, geçmişte yaşananların bugün de aynı şartlarla devam edeceği anlamına gelmez. Bir yerde başarı getiren yöntem, başka bir yerde başarısızlığın sebebi olabilir. Çünkü yöntem kadar, hatta bazen yöntemden daha fazla, içinde bulunduğunuz şartlar önemlidir.”

Biraz durdu.

“Bazen insan, bildiklerinin doğruluğuna o kadar güvenir ki karşısındaki yapının farklılığını görmeyi ihmal eder. Sonra da sorunların kaynağını kendisinde değil, çevresinde aramaya başlar. Oysa belki de değişmesi gereken insanlar değil, insanın olaylara yaklaşım biçimidir.”

Yönetici arkasına yaslandı.

“Peki, bunu nereden anladın?” diye sordu.

Yolcu gözlerini bir an uzaklara çevirdi.

“Ben de bir zamanlar benzer bir durumun içinde kaldım,” dedi.

Yolcu, müdür olarak görev yaptığı tesisi hatırladı.

Dışarıdan bakıldığında büyük, güçlü ve yönetilebilir görünen bir yapıydı. Fakat içerisine girildiğinde işler o kadar basit değildi. Yetkiler birbirine karışıyor, kararlar farklı merkezlerden çıkıyor, birinin başlattığı işi diğeri durdurabiliyordu. Herkesin söyleyecek bir sözü, savunacak bir fikri ve uygulanmasını istediği bir yöntemi vardı.

Çok başlılık, zamanla kurumun çalışma biçimine dönüşmüştü.

Herkes her şeyi bildiğini söylüyor, fakat ortaya çıkan sonuçlardan aynı ölçüde kimse sorumluluk almıyordu.

Böyle bir yapıya danışman olarak bir kişi getirildi. Geçmişinde önemli tecrübeleri, farklı kurumlarda edindiği birikimleri vardı. Yolcu, bu birikimin doğru değerlendirildiğinde fayda sağlayabileceğini düşünüyordu. Fakat kısa süre içerisinde bir sorun fark etti.

Danışman, daha önce başarılı olduğu yapılarda uyguladığı yöntemleri yeni kuruma da taşımaya çalışıyordu. Geçmişte işe yarayan sistemleri burada da kurmak, aynı uygulamaları benzer biçimde hayata geçirmek istiyordu.

Oysa karşısındaki yapı, daha önce çalıştığı kurumların hiçbirine benzemiyordu.

Burada yalnızca bir işleyiş sorunu yoktu. Yetki, sorumluluk, karar alma ve ortak hedef etrafında birleşme sorunları da vardı. Yeni bir sistemin başarısı, yalnızca sistemin doğruluğuna değil, onu uygulayacak yapının hazır olup olmadığına da bağlıydı.

Yolcu bunu görüyordu.

Defalarca anlattı.

Bazen bir toplantıda söz aldı. Bazen bire bir görüşmelerde düşüncelerini dile getirdi. Bazen yazılı olarak uyarılarını iletti. Bazen de tartışmalar öylesine büyüdü ki sesler yükseldi, cümleler sertleşti.

“Bu yapı, daha önce gördüğünüz yapılardan farklı,” diyordu. “Buraya başka bir kurumun sistemini olduğu gibi taşıyamayız. Önce mevcut durumu anlamamız, sonra ihtiyaçları belirlememiz ve adım adım ilerlememiz gerekiyor.”

Ona göre mesele, iyi bir sistemi bulup uygulamaktan ibaret değildi. Öncelikle o sistemin yaşayabileceği bir zemin hazırlanmalıydı.

Fakat söyledikleri yeterince karşılık bulmuyordu.

Danışman kendi tecrübelerine güveniyor, diğer yöneticiler de farklı gerekçelerle uygulamayı destekliyordu. Yolcu ise yalnızca bugün ortaya çıkacak sonuçları değil, üç ay sonra, altı ay sonra ve yıl sonunda yaşanabilecekleri düşünüyordu.

Üç aylık planlar yapıldı. Ardından altı aylık hedefler belirlendi. Yıllık planlar hazırlandı. Her aşamada, uygulanmak istenen sistemin mevcut yapıda ne gibi sonuçlar doğurabileceğini anlatmaya çalıştı.

Bazen aynı konuyu defalarca açıklamak zorunda kaldı.

Bir süre sonra insanları ikna etmeye çalışmaktan yorulduğunu hissetti. Çünkü karşısındakiler onun söylediklerini duymuyor değildi. Söylenenleri duyuyor, fakat kendi değerlendirmelerini değiştirmeyi gerekli görmüyorlardı.

Yolcu yine de vazgeçmedi.

Kendi düşüncelerinin kabul edilmesini istediği için değil, kurumun zarar görmesini önlemek gerektiğine inandığı için konuşuyordu.

Yılın sonuna gelindiğinde tablo ağırlaşmaya başlamıştı.

Bir zamanlar uygulanması için büyük bir heyecan duyulan sistem, beklenen sonuçları vermemişti. İşler daha karmaşık hâle gelmiş, sorunlar büyümüş, kurumun işleyişi belirgin biçimde zarar görmüştü.

Yıllardır tecrübesine güvenen insanlar bu defa başka cümleler kuruyordu.

“Böyle devam edemeyiz.”

“Çöküyoruz.”

“Artık bir şeyler yapmamız gerekiyor.”

Yolcu, bu sözleri duyduğunda şaşırmadı. Çünkü kendisinin aylar önce anlatmaya çalıştığı tehlike artık herkesin görebileceği kadar belirginleşmişti.

Fakat bir şeyin yanlış olduğunun anlaşılması, doğru çözümün uygulanabileceği anlamına gelmiyordu.

Yolcu, sistem bütünüyle çökmeden önce yapılması gerekenleri yeniden anlattı. Artık yalnızca ideal bir düzen kurmaktan söz etmiyordu. Önceliklerin değiştirilmesi, bazı uygulamaların durdurulması, yetki ve sorumlulukların belirginleştirilmesi ve kalan imkânların doğru kullanılması gerekiyordu.

Zaman daralmıştı.

Yapılması gerekenler belliydi. En azından Yolcu için öyleydi.

Fakat bu defa da karşısına aynı cevap çıktı:

“Bunun olması mümkün değil.”

Yolcu sustu.

Aylar boyunca anlatmış, uyarmış, açıklamış ve farklı yollar denemişti. Şimdi ise yapılması gerektiğine inandığı son müdahalelerin de mümkün olmadığı söyleniyordu.

Bir insanın elinden gelen her şeyi yapması, her şeyi değiştirebileceği anlamına gelmiyordu.

Nihayetinde Yolcu, bu yapının içerisinde kalmanın doğru olmadığına karar verdi. Sistemi kendi hâline bırakarak oradan ayrıldı.

Giderken arkasında yalnızca bir görev bırakmıyordu. Aynı zamanda, bir yapının sorunlarını görmekle o sorunları çözebilecek yetkiye sahip olmanın birbirinden farklı şeyler olduğunu da yeniden öğreniyordu.

 

Yolcu anlatmayı bitirdiğinde odada kısa bir sessizlik oldu.

Yönetici, duydukları üzerinde düşünüyordu.

“Yani diyorsun ki,” dedi, “benim tecrübelerim yanlış değil. Fakat onları uyguladığım yer yanlış olabilir.”

Yolcu başını hafifçe salladı.

“Tam olarak öyle değil,” dedi. “Bazen yöntem doğrudur, fakat zaman yanlıştır. Bazen zaman doğrudur, fakat insanlar hazır değildir. Bazen insanlar hazırdır, fakat yetkiler ve sorumluluklar belirsizdir. Bazen de bütün şartlar uygun görünür, fakat lider mevcut durumun gerçek ihtiyaçlarını doğru okuyamamıştır.”

Biraz durdu ve devam etti:

“Bir doktorun her hastaya aynı ilacı vermediğini düşünün. Aynı hastalığın tedavisinde bile kişinin durumuna, hastalığın seyrine ve diğer şartlara göre farklı kararlar alınabilir. Yönetmek de böyledir. Her insana, her ekibe ve her kuruma aynı yöntemle yaklaşamazsınız.”

Yönetici başını salladı.

Yolcu sözlerini sürdürdü:

“Bir çalışan henüz ne yapacağını bilmiyorsa ona yalnızca sorumluluk verip kenara çekilmek liderlik değildir. Ne yapacağını bilen, fakat henüz kendine güvenemeyen bir çalışana sürekli talimat vermek de doğru değildir. Bazı insanlar yönlendirmeye ihtiyaç duyar, bazıları desteğe, bazıları birlikte karar almaya, bazıları ise kendilerine duyulan güvenin gösterilmesine.”

“Peki, bütün bunları nasıl ayırt edeceğiz?” diye sordu yönetici.

“Önce dinleyerek,” dedi Yolcu. “Gözlemleyerek, soru sorarak ve acele hüküm vermeyerek. İnsanların yalnızca ne yaptıklarına değil, neden öyle davrandıklarına da bakarak. Bir ekibin yalnızca sonuçlarını değil, o sonuçları meydana getiren şartları da anlayarak.”

Yolcu bir an durdu.

“Durumsal liderlik, her gün farklı bir insan olmaya çalışmak değildir. Herkese hoş görünmek veya şartlar değiştikçe ilkelerinden vazgeçmek de değildir. Asıl mesele, ulaşmak istediğiniz hedefi ve korumanız gereken değerleri unutmadan, insanlara ve şartlara uygun bir yol belirleyebilmektir.”

Yönetici düşünceli bir hâlde çayından bir yudum aldı.

“Demek ki yılların tecrübesi bile insanı yanılgıya düşürebilir.”

Yolcu gülümsedi.

“İnsan en çok bildiklerine güvendiğinde öğrenmeye ihtiyacı kalmadığını düşünebilir. Oysa tecrübenin asıl kıymeti, insana her şeyi bildiğini düşündürmesinde değil, yeni bir durum karşısında neyi henüz bilmediğini fark ettirmesindedir.”

Görüşme sona erdiğinde yönetici, Yolcu'nun söylediklerini düşünerek oradan ayrıldı.

Yolcu ise bir süre yerinden kalkmadı.

Geçmişte yaşadığı o tesisi yeniden düşündü. Acaba farklı davranabilir miydi? Daha erken mi vazgeçmeliydi, yoksa daha uzun süre mi mücadele etmeliydi? Söylediklerini başka türlü ifade etseydi insanlar onu dinler miydi? Daha farklı bir yol izleseydi sonuç değişir miydi?

Bunların hiçbirinin cevabını kesin olarak bilmiyordu.

Fakat bildiği bir şey vardı.

Bir yöntemin doğru olması, o yöntemin her şart altında uygulanabileceği anlamına gelmiyordu. Bir insanın tecrübeli olması, karşılaştığı her yapıyı anlayabileceği anlamına gelmediği gibi, bir liderin doğruyu görmesi de herkesi ikna edebileceğini garanti etmiyordu.

Bazen liderlik, bir ekibin önüne geçip yolu göstermekti. Bazen ekibin yanında yürümek, bazen geride durup kendi yolunu bulmasına imkân vermekti. Bazen de yanlış bir yola girildiğini fark ettiğinde durup yeniden düşünmekti.

Bunların hangisinin ne zaman yapılacağını belirleyen şey, liderin alışkanlıkları değil, içinde bulunduğu durumun gerçekleriydi.

Yolcu pencereye doğru yürüdü. Dışarıda hayat kendi akışında devam ediyordu.

İnsanlar aynı yollardan geçiyor, aynı işlere gidiyor, benzer sorunlarla karşılaşıyorlardı. Fakat hiçbiri bir önceki günün aynısı değildi. Şartlar değişiyor, insanlar öğreniyor, ihtiyaçlar farklılaşıyor ve dün işe yarayan çözümler bugün yetersiz kalabiliyordu.

Belki de asıl tecrübe, geçmişte başarılı olmuş yöntemleri yanında taşımak değildi.

Asıl tecrübe, hangi yöntemin hangi şartlarda işe yarayacağını anlayabilmekti.

Yolcu, bir zamanlar kendisinin de üzerinde durduğu bir soruyu yeniden düşündü:

İnsan, bildiklerini uygulamaya mı çalışmalıydı, yoksa önce içinde bulunduğu durumu anlamaya mı?

Sonra cevabını kendi kendine verdi.

İkisi birbirinin alternatifi değildi. Fakat sıraları önemliydi.

Önce anlamak, sonra karar vermek, ardından uygulamak ve sonuçları yeniden değerlendirmek…

Çünkü liderlik, yalnızca bir yere varmayı bilmek değildi. Bazen hangi yoldan gidilmeyeceğini fark etmekti. Bazen yürüyenleri değiştirmek yerine yolu yeniden değerlendirmekti. Bazen de bütün tecrübesine rağmen durup yeniden öğrenmeye cesaret edebilmekti.

Ve Yolcu, o gün bir kez daha anladı ki insanın geçmişte yürüdüğü yollar, gelecekte yürüyeceği yolların haritası olabilirdi; fakat hiçbir harita, değişen araziyi görme sorumluluğunu ortadan kaldırmazdı.



11 Haziran 2025 Çarşamba

Yolcu 6 - Üzerliğin Çivisi

 


Üzerliğin Çivisi

Yolcunun uzun zamandır diline bir ayet dolanmıştı. Yaşadığı her olayda, trafikte, işte, sohbette, yollarda veya dinlenirken söyleyip duruyordu. “Fe-eyne tezhebun – O halde nereye gidiyorsunuz? / Bu gidiş nereye?” Önceleri bu ayetin kendisini sınırlandırdığını düşünürken zamanla aslında geleceğini şekillendirdiğini, daha güzele götürmeye başladığını fark etmişti. Lakin bir şeyler eksikti. Eksik olanı bulamıyordu. Çalıştığı işte, özel hayatında, dostluk ilişkilerinde… Hâsılı hayatında birçok nokta vardı. Öyle ki iş hayatında verdiği bir kararın beslendiği nokta ile özel hayatında benzer bir konuya verdiği karar ayrı bir noktadan besleniyordu. Bazen bu noktalar paralel olmasına rağmen bazen de birbirine tamamen zıt noktalarda bulunuyordu. Bu zıtlıklar, tezatlar ruhunu öyle yoruyordu ki, günlerce yerinden kalkamaz hale geldiği oluyordu. İç dünyasında giderek artan sorgular, ardından sorgular… Bitmek bilmeyen bir iç hesaplaşmaya dönüşmüştü. Hayatında hiç yaşamadığı ataklara dönmüş durumdaydı. Yola koyulma vaktidir dedi kendi kendine. Yaklaşık iki yıl kadar önce verdiği sözü yerine getirmemenin sızısını bitirmek için yola çıkma vaktidir dedi. Öyle demişti yaşlı Kayıkçıya “Bir gün mutlaka geleceğim”. İçinde kaygı vardı. Geçen bu süre içerisinde yaşlı kayıkçı hala hayatta mıydı?

Uzunca gittikten sonra nihayet limandaki bayrağı görmüştü. Sonrasında çınar ağacı, cami ve bulutların içerisinden dağın karlı tepesi, huzur iklimine girmekteydi. Kalbinin uzun zamandır bu kadar hızlı çarptığına şahit olmamıştı. Öyle ki aracını kenara çekip durmak zorunda kalmıştı. Yılmaz Erdoğan’ın “Yaşayabilme İhtimali” şiirindeki hasret ve umut kokan dizelerini hatırladı. “Çarşıdan bizim eve giden, ömrümün en uzun, ömrümün en kısa, ömrümün en çocuk, ömrümün en ihtiyar yolunu koşuyordum.. Çünkü sonunda annem oluyordum babam kokuyordum sonunda..” kendisini zorlukla arabadan dışarıya atabildi. Sanki bir mahpus hücresinden özgürlüğe çıkıyordu. Köy, bağıyla, bahçesiyle, havasıyla… Onu bir anne gibi sarmaladı.

Yolcu arabası olduğu yerde bırakmış, köyün limanına doğru hızlı adımlarla yürümeye başlamıştı. Sonunda ruhunun serbest kaldığı yere –limana– ulaşmıştı. Sahi en son ne zaman bu kadar özgür, kendisi olmuştu? Sırtını bayrak direğine yaslayıp öylece oturdu. Hiçbir şey düşünmeden, hiçbir şey yapmadan, sadece kendisini özgür bıraktı.

Kayık, limanda suyun üstünde, derviş gibi hep aynı ritimle olduğu yerde zikir yapar gibi bir sağa, bir sola başını sallıyordu. Kayığın limana bağlı olan ipi dervişlerin kendilerini maneviyata bağlayan ruhunu anımsattı, dalmıştı. Bir süre sonra kendisine doğru gelen birkaç köylüyü gördü. İçlerinden birini tanıdı, Yolcu bir asker, çocuk edasıyla ayağa fırladı. Topluluğa doğru koşar adımlarla ilerlemeye başladı. Söz söylemeden, doğrudan Yaşlı Kayıkçıya sarıldı. Son görüşmelerinin üzerinden bunca yıl geçmesine rağmen ne Yolcuda bir özür, ne de Yaşlı Kayıkçıda sorgulama vardı… Beraberindeki insanlar ile selamlaştıktan, hal hatır sorduktan sonra Yaşlı Kayıkçının evine doğru yürümeye başladılar, Yolcu içinden “Geldim işte, sözüm yere düşmeden geldim” diye geçiriyordu. Yer susmuştu, gök susmuştu, göl susmuştu…

Eve vardıklarında Yaşlı Kayıkçı dışarıya –en az kayık kadar eski– bir masa kurdu, Yolcuyu eve bakacak şekilde oturttu, kendisi ise yanına, sol tarafına geçti. Sanki ona göstermek istediklerini perdelemek istemiyordu. Yıllara rağmen bakıldığında Ay gibi berrak ve güven telkin eden yüzü yetmezmiş gibi yüzünde oğluna, ciğerparesine kavuşan bir annenin, evine misafir gelen ev sahibinin tebessümü ve mutluluğu vardı. Evin hanımı, sesindeki huzur ile görünmüştü “Hoş geldin evladım” diyerek sarıldı.

Yaşlı Kayıkçı “Bir gün geleceğini biliyordum, giderken söz vermiştin” dedi. Yolcu o anı şimdi gibi hatırlıyordu. “Bir gün mutlaka geleceğim” demişti. “Söz veriyorum” kelimesini hiç kullanmamıştı. Yolcu edeple cevap verdi Yaşlı Kayıkçıya. Söz verdiğimi hatırlamıyorum. “Bir gün mutlaka geleceğim” demiştim, dedi. Yaşlı Kayıkçı gülümsedi, “Biliyor musun evladım, bir şeyleri yapacaklarını söyleyip sonunda da “söz veriyorum” diyenler aslında daha önce sözlerinde az da olsa durmayanlardır. Kendileri hatırlamasalar bile ruhları eskiyi hatırladığından dolayı hem karşıdaki kişiye/kişilere güven telkin etmek, hem de kendilerine mutlaka yapılacak görev diye ödev vermek için kullanırlar.” dedi ve sustu.

Yolcu Yaşlı Kayıkçının buyur etmesiyle öz annesinin huzur iklimine benzer bir sıcaklıkta kurulan masaya oturdu. Yıllarca büyükşehirlerde, lüks restoranlarda kendisine özel hazırlanmış tabaklarda yemek yemeye alışkındı. Oysa şimdi, köy evinin ahşap masasında, tek bir tabakta sunulan yemeği Kayıkçı ve evin Hanımı ile birlikte kaşıklıyordu. Bu sade sofradan aldığı lezzet, geçmişte tattığı hiçbir yemeğin ona yaşatmadığı bir doyumu veriyordu. Karın değil, ruh doymaktaydı artık. Yemekten sonra çay geldi.

Derin suskunluğu Yolcu bozdu. Yaşlı Kayıkçı, genellikle söze ilk başlayan olmazdı; bu, tecrübesinin bir parçasıydı. “Bir şeyleri çözemiyorum, birleştiremiyorum,” dedi Yolcu, sesi kararsız ama dürüsttü. “İş hayatında, özel hayatta, kurduğum tüm ilişkilerde sanki bir şeyler hep eksik kalıyor. Verdiğim kararların beslendiği kaynaklar birbirinden çok uzak. Bu uzaklık bazen iş ile ilgili aldığım kararlar da bile oluyor. Bir konuda farklı yerden, diğer bir konuda farklı bir yerden çıkıyorum yola. Sonuçlar başarılı olsa bile bu kopukluk beni rahatsız ediyor. Neden hepsi aynı yerden çıkmıyor, neden içimde bütünlük hissi yok?” dedi.

Ortam yine sessizliğe bürünmüştü. Çaylar tekrar doldurulmuş, masada şu ana kadar dokunulmamış atıştırmalıklar duruyordu. Yaşlı Kayıkçı konuşmaya başladı. “Şu karşında, duvarda asılı olan nedir bilir misin?” diye sordu. Yolcu geldiğinden beridir evi incelemediğini fark etti. Ev geçmişten yürüyüp günümüze gelmiş gibiydi. Taş ve çamurdan yapılmış olan ev sade ve küçüktü. Kapı ve camın üzerine tekrar duvarı devam ettirebilmek için büyük kalaslar yerleştirilmişti. Kiremitten Çatı yapılmıştı. Ev çok eski olmasına gayet bakımlıydı. Öyle ki camlarda, kapıda, pervazlarda, duvarda kırık ve dökük yoktu. Çatıdaki bacanın üzerine yuva yapmış leylekleri gördü. Leylekler bunca konuşmalara rağmen yuvalarından ayrılmamıştı. Sonra yüzünü başka bir yere, Yaşlı Kayıkçının işaret ettiği yere çevirdi. Süslemedeki taneleri nohuda benzetti. Bitki tanelerine iplik takılarak yapılmış olan süs eşyasına bakıyordu. Oldukça eski fakat bozulmamıştı. Muhtemelen evin hanımının el emeği, göz nuru bir çalışmasıydı. Yaşlı Kayıkçı yolcuya gösterdiği duvarda asılı olan üzerliği incelemesi üzerine konuşmaya devam etti. “Buna Orta Asya ve Anadolu’da üzerlik derler. Her ne kadar Türk toplumunda uzun yıllar nazardan ve kötü ruhlardan korumak amacı ile anılsa da meyve kapsülünün içerisinde bulunan tohumları tıpta sakinleştirici, parazit ve mikrop temizleyici, ağrı kesici, bağırsak kurdu düşürücü gibi birçok alanda kullanılmıştır. Günümüzde tıpta hala kullanılıyor mu? Bilmiyorum.” dedi. Yolcu can kulağı ile dinliyordu. Zira her ne zaman Yaşlı Kayıkçıyı dinlese muhakkak bilmek istediğinden çok daha fazlasını öğrenmişti, her anlattığı konu mutlaka birbiri ile bağlantılıydı. Yaşlı Kayıkçı devam etti. “Üzerliği yapmak için çok kısa bir süre vardır. Yabani olarak yetiştiğinden dolayı yaşken tam olgunlaşmamışken taneler toplanır. Her üzerlik meyvesi beş kapsülden oluşur, her kapsülün içerisi tohumlarla doludur. Narın küçük hali olarak düşünebilirsin. Bu meyveler kurumadan, kapsüllere zarar vermeyecek, tam ortalarına denk gelecek şekilde ipliklerle birleştirilir, kuruması için duvara asılır. Kuruduktan sonra sert bir darbe geldiğinde genelde kapsüller açılır, tohumlar her yana saçılır.” dedi.

Yaşlı Kayıkçı devam ediyordu. “Dikkat edersen aşağıya doğru serbest olarak her kolu ayrı şekilde bağımsız inse bile bir noktada birleşmekte, üzerine işlemeli bez geçirilmiş mukavemetli bir tahta parçası ile birleşmektedir. Sonra yukarı doğru tüm bağımsız olan kollar çapraz birleşmeler ve küçülmeler ile nihayet asılacakları duvardaki üzerlik çivisine tek noktada ulaşmaktadırlar.” Devam etti. “Her ne kadar üzerliğin tahta parçasından aşağıda olan her bir kol bağımsız olsa bile bir ana hat çizgisi üzerinde birleştikten sonra yukarıya doğru birbirine çapraz olarak bağlanarak yukarıya tek bir noktaya gittiğini görüyor musun?” diye Yolcuya sordu. Yolcu donakalmıştı. Yolcu gözünü duvarda asılı olan üzerlikten, üzerliğin çivisinden alamaz olmuştu.

Yaşlı Kayıkçı anlatmaya devam etti. “Senin tüm hayatın boyunca aldığın kararlar şayet en üst noktada aynı çiviye bağlanmıyorsa üzerliğinin tam olması, güzel gözükmesi, hepsinden öte amacına hizmet etmesi mümkün değildir.” dedi. “Hepimiz içimizde yüzlerce belki binlerce bağımsız düşüncelere sahip oluruz. Bu düşünceler şayet bir noktada birleşmiyorsa veya birleştiremiyorsak o zaman kişinin dürüstlüğü, güven telkini, liderliği bir anlam taşımaz. Güven vermek için farklı kelimeler eylemler kullanmaya başlar. Örneğin yapacağı bir işin sonunda karşı tarafa yapacağına dair güven vermek için ‘söz veriyorum’ der. Sözün sonunun şu olduğunu unutma! Hayatta ne yaparsan yap, şayet yaptıkların senin üzerlik çivine ulaşamıyorsa ya bilmeden yanlış bir yapıyorsundur ya da kendine rağmen yanlış bir şey yapıyorsun demektir.” Uzun bir sessizlik ortamı kaplamıştı.

Helallik isteyip Yaşlı Kayıkçı ve Evin Hanımından ayrıldı. Köyden ayrılırken zihnine ve kalbine mıh gibi çakılan o üzerlik çivisiyle, yolculuğunun gerçek anlamını da yanına alıyordu

***


16 Nisan 2024 Salı

Yolcu 5 - Çok Büyüklerdi, Fakat Geleceği Göremediler.


Yolcu trafik içerisinde aracı ile ilerliyordu. Oldum olası trafiği, hele hele zamanı değersiz hale getiren büyükşehir trafiklerini sevmiyordu. Yol kenarındaki reklam panolarından birine gözü takıldı. Kocaman panoda dışarı fırlayacak gibi bir dinozor resmi vardı. O kadar canlıydı ki bir an dışarı fırlayacak, saldırıya geçecek hissi ile irkildi. Muhtemelen trafikteki tüm insanlar aynı hissi yaşıyor diye düşündü, reklam afişini yapan firmayı takdir etti. Dinozor resminin yanında bir yazı yazıyordu. Yaklaştıkça daha rahat okudu. “Çok büyüklerdi, fakat geleceği göremediler.” Bir yazıcının reklamıydı. “Ne alaka” dedi, yoluna devam etti. İlk ışıklara varmadan bir şeyler hatırladı. Hemen ışıklardan geri dönüp reklam afişinin önüne kadar geri geldi. Arabasını durdurup seyre daldı. Evet, hatırlamıştı. İlk kez 1994 yılında yine bir yazıcı markasının o dönemin meşhur bilgisayar dergilerinden birinde gördüğü reklamın aynısıydı. Aynı dinozor (Tyrannosaurus rex) aynı slogan, yazıcı aynı yazıcı mıydı? hatırlayamadı. Öğretmen olduğu o dönem derginin bu reklam sayfasını açar, uzun uzun bu konuyu düşünürdü.

İlk zamanlar “ne var bunda” derdi kendi kendine. Kâinatta belki de her an yaşanan normal bir durum. Bir meteor gezegene çarpar, çarpmanın etkisi ile gezegende canlılar yaşayamaz hale gelir, bunun doğal sonucu olarak bütün canlılar ölür.  Sonradan yavaş yavaş sisin aralandığını görmüş, yaşamıştı. Bütün canlılar ölmemişti. Bazıları uyuyarak, bazıları kendilerini koruyarak ve en önemlisi uyum sağlayarak yaşamayı başarmışlardı. Reklamda verilen esas mesaj buydu. “Hadi be!” diye bağırmamak için kendini zor tutmuştu. Bütün canlılar kendilerinde yeniden bir güncellemeye gitmiş, günün şartlarında hayatta kalabilmek ve gelecek nesillerine aktarımı sağlamak amacı ile kendilerinin daha yeni ve daha verimli halleri ile hayatı devam ettirmişlerdi. Sonuçta gen aktarımı diye bir olay var. Kim bilir? Belki de bütün hayatların sürekli güncellenme, zamana ayak uydurma döngüsü bu olay ile başlamıştı. Yıkım gibi gözüken aslında sürekli gelişimi başlatmıştı. Tüm bunları 20 li yaşlarının başlarında düşündüğünü hatırladı birden. O günden bugüne neredeyse 30 yıl geçmiş, 50 yaşını aşmıştı. Bugün önünde durduğu aynı reklam panosu kendisine neyi anlatmaya çalışıyordu? Neden yeninden önüne gelmişti? Bugün ne anlamalıydı? 30 yıl kendisine ne öğrenmişti?

Öncelikle o dönemde yaşayıp, hala hayatta olan ve yaşayan canlıları düşündü. Sahi dinozor döneminden kalan canlılar var mıydı? Timsahları hatırlıyordu lakin yanlış hatırlıyor da olabilirdi. Timsahlar dinozor döneminden bugüne kalanlar mıydı? Yoksa çok daha başka canlılar var mıydı? İçinde bu konuyu araştırmak adına şiddetli bir istek uyandığını hissetti. Kimdi büyük olmasalar bile geleceği görenler, geleceğe göre kendilerini geliştirenler?

Reklam panosunun önüne park ettiği arabasının içerisinde telefonu ile araştırma yapmaya başladı. Araştırmaya başladığında günümüzde hayatta olan bazı hayvanların dinozorlardanda daha eski olduğunu gördü. Timsahlar, köpek balıkları, kertenkeleler, yengeçler, deniz kaplumbağaları ve yılanlar. Fakat hiçbiri deve kuşları hatta en önemlisi tavuklar kadar onu şaşırtmayı başaramadı. 2003 yılında yapılan bir araştırmada t-rex in kemiğinin içerisindeki protein kolajen moleküllerinin bu günkü canlılarda en büyük benzerliği tavuk, deve kuşu ve timsahlarda olduğunu görünce adeta şaşkına döndü. Suda yaşayan canlıları bir şekilde anlıyordu. Sonuçta suyun en derin yerlerine geçerek bir şekilde hayatta kalmaları elbette mümkündü. Fakat su dışında yaşayan canlılar nasıl hayatta kalmıştı?

Birden gözünün önünden nice büyük devletler, imparatorluklar geçti. Asurlar, Hititler, Mayalar, İskitler, Lidyalılar, Moğollar ve daha nicesi. Dünya tarihi boyunca gelip geçen bütün bu büyük devletlerin bir problemi vardı, geldiler, kısa veya uzun bir hayat yaşadılar ve kaybolup tarihin tozlu raflarında yerlerini aldılar.

Tarihteki Türk devletleri? Onlarda bu döngünün içerisinde kaybolup gittiler diye düşündü. Yine de Türk devletlerinin tarihlerini tekrardan araştırmaya başladı. Araştırdıkça bir şeyi fark etti. Hani o birilerinin dilinden düşürmediği “Devlet ebed müddet” geleneği.  Nihal Atsız’ın konu ile ilgili ilk başta “hadi canım sende” dedirten yazısını okudu. Özetle: “Dünya durdukça bir Türk devleti her zaman olacak”. Sonra araştırmaya devam ettikçe geleceği gören bir yapının olduğunu görmeye başladı. Türk devletleri güçsüzleştikçe içerisinden bir boy yeni devleti kurmakta, aynı gelenekler ile devam etmekteydi. En büyük geleceği görmeyi çok büyük olmalarına rağmen uzun yıllar hayatta kalamayan Türk devletlerinden alınan derslerle sonraki kurulan devletlerde değişime gidilen uygulamalarda rastladı.

Mehmet Akif Ersoy’un meşhur dizesini hatırladı birden.

Kıssadan Hisse

Geçmişten adam hisse kaparmış... Ne masal şey!
Beş bin senelik kıssa yarım hisse mi verdi?
"Tarih"i “tekerrür"  diye tarif ediyorlar;
Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?

Türk devletleri belli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra parçalanıp yıkılıyordu. Bunun altında “devlet hanedanındır” geleneğinin etkisinin büyük olduğunu gördü. Yani sultan öldüğünde her oğlu hatta kardeşleri hanedanda söz sahibi oluyor. Bu uygulama ile devlet daha küçük devletlere bölünüyor, sonra da bitiyordu. Osmanlı devletine geçişte yeni bir uygulamaya başlandığı dikkat çekiciydi. “Devlet hanedanındır” uygulamasından “Devlet sultanındır” uygulamasına geçilmişti. Yani artık devlet sadece bir kişinin yönetiminde olacak, sultanın ölümünden sonra yerine geçen sultan devleti yönetmeye devam edecek, hanedandan başka hiç kimsenin yönetimde hakkı olmayacaktı. Osmanlı devleti bu uygulama ile 600 yıl yaşayarak Türk devletleri içerisinde en uzun ömürlü devlet olmuştu. Sonra yine bir değişime ihtiyaç duyulmuş, günün şartlarına uymak için sultanlık sisteminden cumhuriyet sistemine geçerek Türkiye Cumhuriyeti adını almıştı. Öyle ki Osmanlı döneminde kullanılan bayrak birkaç yeni düzenleme ile Türkiye Cumhuriyeti’nin bayrağı olmuş, bununla da yetinilmemiş yeni Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Devleti’nin diğer devletlere olan 107,5 milyon liralık borcunu 1928 yılında Paris’te yapılan anlaşma ile kabul etmiş, 1929 yılında ödemeye başlamıştı. Yani Türkiye Cumhuriyeti Osmanlı Devleti’nin devamı olduğunu kabul etmişti.

Mao’nun Çin’inde, Lenin’in Rusya’sında, Japonya’da ve bütün kadim milletlerde benzer durum söz konusu idi. Tarihin yeni dönemlere geçiş zamanlarda sürekli bir güncelleme, yeni yaşama uyum için değişim vardı. Değişmeyenler ise tıpkı eski milletler gibi yok olup gitmiş veya daha kötüsü başka toplumların içerisinde asimile olarak kaybolup gitmişlerdi.

Bilgisayar yazılım ve donanımlarında kullanılan tabirleri hatırladı, “update veya upgrade” yani “güncelleme” Öyle ya, tüm bilgisayar, hatta günümüzde çok daha fazla kullanılan cep telefonlarının yazılımları sürekli güncellenmekte, günün şartlarına uygun hale gelmekte idi. Daha ilerisi elektronik cihazlara yapılan saldırıları önlemek amacı ile antivirüs yazılımları bu güncellemeleri bazen günde bir defa yapar halde idi. Dünyanın bir zamanlar en büyük cep telefonu firması olan Nokia’yı hatırladı. Günün şartlarının gerekliliği olan bu güncelleme işlemini zamanında yapmamış, tahtını Güney Kore firması olan Samsung’a kaptırmış, daha sonra birleşmeler, denemeler ile bir şekilde eski gücüne ulaşmak için çaba sarfetse de hiçbir zaman eski gücüne ulaşamamıştı.

Durum en yenisinden – en eskisine, en küçüğünden – en büyüğüne ticari işletmeler için de aynıydı. En güzel örnek bir zamanlar aslan bakkallar süper marketlere karşı olduğu gibi direniyordu, sonra yerel süper marketler ulusal süper marketlere karşı direnmeye başladı. Şimdilerde ise süper marketler sanal marketlere karşı aynı şekilde direniyor. Günün şartlarına göre güncellenen ayakta kalacak, geri kalanı ise aslan süpermarketler olacak.

Bireysel manada düşünmeye başladı. “Kişi bazında böyle bir değişim gerekli midir?” diye sordu kendine. 8 milyarı aşmış Dünya nüfusu içerisinde, şayet şu kısacık insan hayatı ile en kısa zamanda tıpkı milletler, devletler ve şirketler gibi tarihte yok olmak istemiyorsa mutlaka değişmeli, güncellenmeli insan dedi. Hatta tıpkı antivirüs yazılımları gibi mümkünse günlük gelişmeli, güncellenmeli.

Her gün okumalı insan, gelişmeli. Her gün bir önceki günden, hatalarından ders almalı, hataların tekrar etmemesi için yeni yöntemler bulmalı. Her gün yarınlar için hazırlık yapmalı. Her gün kalıcı ve sürdürülebilir çözümler üretmeli. Geleceği öngörmeli, kişisel gelişimini bu yönde yapmalı. Kendisine kişisel gelişimi için hedefler bırakmalı, aylık – yıllık bu hedefleri ne kadar başardığını analiz etmeli. Her yıl hedeflerini tekrar güncellemeli. Daha ileri giderek her gün geleceği kendisinden daha güzel inşa edecek insanlar yetiştirmeli. Bilgi birikimlerini, tecrübelerini aktarmalı. En çok da güncellenmeyi öğretmeli. Güncellenmenin geleceği görmek olduğunu öğretebilmeli. Kendisine, ailesine, işine, devletine hasılı dünyaya faydalı bir şeyler yapmayı becerebilmeli.

Sonra yine gözü reklam panosundaki dinozora döndü.

İnsan gelecek için en azından tavukların becerebildiği kadarını yapabilmeli.

…


22 Ocak 2024 Pazartesi

Yolcu 4 - Yakaza

 


Geldiği limanda yaşlı kayığı ve kayıkçıyı göremedi. İçini hüzün ve endişe aldı. Yoksa ruhuna huzur veren ve çok geç tanıdığı akıl hocasını kayıp mı etmişti. Oturacak bir yer aradı. Düşünceler yormuştu.

Limanın orta yerindeki sağlam ve mukavemetli yere sırtını dayayarak göle bakınmaya başladı. Karşıdaki köylere doğru bakıyor, bir köyden diğerine geçerek kayığı, kayıkçıyı arıyordu, dalmıştı. Ne kadar süre geçti bilmiyordu fakat kendisini garip bir şekilde güvende hissediyordu. Başının üstünden gelen bir ses ile kendine geldi. Yukarıya dönüp baktığında sırtını, gönlünü, ruhunu bayrak direğine yasladığını gördü, tebessüm etti. Al ak bayrak şiddetli rüzgâra karşı gelir gibi dalgalanıyordu. Uzun uzun seyretti, seyrettikçe içini daha fazla huzur ve daha fazla güven kapladı.

Bayrağın şiddetli rüzgârlara, güneşe, sıcağa ve soğuğa direnirken bazı yerlerinin yıprandığını gördü. Tüm bu yıpranmaya rağmen içindeki hilalde ve yıldızda yıpranma yoktu, capcanlı idi. Bu haliyle bayrak aldığı bütün darbelere rağmen sanki bütün gücü ile içindeki hilali ve yıldızı korumaya çalışıyordu. Yıldız, başı, iki kolu ve iki ayağı olan bir çocuk gibi canlandı gözünde. Rüzgârın şiddetine karşılık güvenli bir yerde, bayrağın en korunaklı yerinde kalmak için adeta elleri ile hilalin ucunu yakalamaya çalışan bir insan gibiydi. Hilal’de her rüzgarla elleriyle yıldızı tutmaya uzanan bir ana gibiydi. Yer gök kan olsa da bir ananın çocuğuna merhametini hissetti.

Başını göle çevirdi, öylece dalıp gitti…

Bir süre sonra birinin seslendiğini... Birisi değil kendi sesiydi bu. Ürperti kapladı her yanını, gözlerini açtı. Nereden? Nasıl? ne zaman geldiğini hatırlayamadığı için etrafına şaşkın şaşkın bakındı. Yaşlı kayığın içerisindeydi. Karşısında gelecekteki hali vardı. Sağına soluna baktı, anlam veremiyordu. Ne oluyor diye düşünürken uyanıklıkla uyku arasında, yakaza halinde olduğunu fark etti. Evet, bu bir rüyadaydı. Gelecekteki hali ile rüyada bir araya gelmişti. Şaşkınlığı üzerinden biraz atar gibi olduktan sonra kayıkla beraber ağır bir sisin içerisinde olduklarını fark etti. Öyle yoğun bir sis ki kayıktan başka hiçbir şey gözükmüyordu.

Aklını yitirecek gibiydi. Dilinin bağı çözüldüğünde bağırmaya başladı. Neler oluyor? Neredeyim? Bu küçük gölde bu sis nedir? Sen kimsin? Ve daha nicesi.

Yaşlı olan konuşmaya başladı. Neden buradayız biliyor musun? Bugün senin yapacaklarının gelecekte nelere dönüşeceğini konuşacağız. Bir şekilde hayatından geçtiğinin insanlarda bıraktıklarının senin geleceğini nasıl şekillendireceğini, neleri daha güzel yapman gerektiğini anlatacağım sana.

Yaşlı halinin sakinliği, dinginliği, mütevaziliği, nezaketi ve güven hali karşısında bir anda sakinledi. Yaşlı olan anlatmaya başladı.

Bütün bu hayat yolculuğun boyunca şunu hiçbir zaman unutmamalısın. Bu hayatta en önemli olan geçtiğimiz yollardaki kilometre taşları gibi duran insanların hayatında nasıl anılacağındır. İnsanlar için en önemli olan hayatlarının bir döneminden geçerken onlara nasıl davrandığın, gelişimlerine nasıl katkıda bulunduğun, daha önemlisi hayatlarının içerisinden geçtiğin bu süre içerisinde onlara nasıl hissettirdiğindir. Unvanlar, mevkiler, makamlar sadece insanlara ulaşmak için kullandığın araçlar olmaktan başka bir şey değildir. Unutma! “Araçlar sadece amaca ulaşmak içindir. Bir yerde araçlar amaç haline gelmişse amaca ulaşmaktan bahsedilemez.” Her şey insana hizmet için vardır. Zira bu hayatta kat’i ve kesin olan bir şey vardır. Aslolan insandır.

Sana uzun uzun hedefler vermeyeceğim. Akademik olarak şunu yap, yabancı dillerini geliştir, tezler sun, yayınlar yap, fikirler geliştir. Şayet insana dokunman için faydası olacaksa bütün hepsini, hatta daha fazlasını beklemeksizin yap.

Soğuğa, sıcağa, rüzgâra, yağmura direnip bahar ve yazdan oluşan sekiz dokuz aylık hayatını olgunlaşarak bitirmeye yüz tutmuş, içi dolu olduğu için başını aşağıya eğen buğday başağı gibi, mütevazı ol! Hayatlarına dokunacağın kişiler ile iletişim kurarken nezaketin en büyük güç olduğunu unutma. Çünkü ancak mütevazı ve nezaketli birinin anlattıkları karşı tarafta anlam ifade eder, yer bulur ve yeşerir.

İnsanlara anlayacakları şekilde iletmek istediklerini, gelişimlerini aktar. Hayatından geçtiğin insanların mutlaka gelişecekleri, değişecekleri hissine kapılma. Senin görevinin sadece anlatmak, ifade etmek, gelişimlerine katkıda bulunmak olduğunu sakın unutma. Kişi şayet her ne sebeple olursa olsun değişmek, gelişmek istemiyorsa ısrar etmenin faydası yoktur. Israr etmek çoğu zaman fayda vermediği gibi az çok kişide kırgınlık, kızgınlık oluşturur. Vaktinin kıymetli olduğunu unutma.

Tebessüm et. Ne anlatırsan anlat ne öğretirsen öğret mutlaka tebessüm et. Gözlerinin içinde onlara değer verdiğini, sevdiğini ve kıymetli olduklarını hissettir. İnsanlar tebessüm etmiş bir yüzü asla unutmazlar. Yıllar geçse de senden bahsettikleri vakit gözlerinin önüne hep tebessüm eden biri canlansın.

Ruhunla sarın insanlara. Öyle sarıl ki, girdiğin herhangi bir yerde insanlar sana yaklaştıkça kendilerini güvende hissetsinler. Öyle güvensinler ki, senin yanında olduklarında içlerine huzur dolsun. Seninle her şeyi başarabileceklerini, her zorluğu aşabileceklerine kalpleri inanmış olsun.

Yürüdüğün yollarda, geçtiğin hayatlarda ayrı bir iz bırak! Yıllar sonra insanlar seni yâd ederken iyilikle hatırlasınlar, anlatsınlar. Her dokunduğun insanda senden bir iz kalsın. Seni tanıyanlar bir araya geldiklerinde birbirlerinde senden bir şeyler bulsunlar. O kadar hayatlarına işle ki -hepimiz insanız hata yaparız.- Ola ki bir gün hataya düşecekleri zaman seni yanlarında bulsunlar, bu hatayı yapmamalıyım diyebilsinler. Girdikleri, gittikleri en güzel yerlerde akıllarına gelecek kadar hayatlarında izin olsun. Unutma hayatının içinden geçtiğin herhangi biri seni arayıp “Şu an buradayız, aklımıza siz düştünüz, iyi ki varsınız, iyi ki hayatımızda bir zaman bizimle olmuşsunuz”, “Geçtiğiniz, dokunduğunuz her yer yeşilleniyor”, “İyi ki sizi tanımışım” dediklerinde gözleri yaşlarla dünyanın en mutlu insanı sen olacaksın.  Daha neler yapabilirim diye düşüneceksin.

Öğret bütün bildiklerini. Sende, heybende aktarmadığın hiçbir şey kalmasın. Öğretecek bir şeyin kalmadığında ise ayrıl artık oradan. Rahata talip olma sakın. Durgun sular hep kirlenir, akan sular hep temiz kalır. Heybendekileri anlatacak, aktaracak yeni birilerine, yeni beldelere sür kayığını.

Öğrettiklerinden dolayı insanlardan hiçbir şey bekleme. Çünkü verdikleri için bir şey bekleyenler olsa olsa tüccarlardır. Sakın sakına, ömürlerinin bir yerinde edecekleri duada olmayı dünyalık küçük şeylere tercih etme. Hayatına duaları ile, sözleri ile, tebessümleri ile zenginlik katanları ve yeni tanıştığın her insanın bir şeyler öğrenmene sebep olmalarından dolayı hep şükret. Şükret ki sana verilmiş olan nimet ziyadeleşsin, çoğalsın.

Yaşlı halinin anlattıkları ile sise dalıp gitmişti. Ne kadar süre geçti bilmiyordu. Birinin dokunması ile kendisine geldi. Bir an şaşırdı yine, güneş batmaya yüz tutmuş, bayrak direğinin altında olduğunu, dokunanın yaşlı kayıkçı olduğunu gördü, rüyadan uyanmıştı. Kayıkçının yüzündeki tebessüm içini, ruhunu rahatlattı.

“İyi misin evladım” diye sordu kayıkçı. Bir babanın oğluna olan sevgisi ile.

“İyiyim amca” dedi. Yaşlı kayığı da limanda gördükten sonra kayıkçının ellerine sarıldı “Seni gördüm çok daha iyi oldum. İyi ki varsın” dedi.

“Hadi gel, yemeğe bize katıl” dedi kayıkçı.

Geç kaldığını, bir gün mutlaka geleceğinin sözünü verdi. Kayıkçının cebinden çıkarıp uzattığı “Senin nasibinmiş” dediği tek meyveyi alıp yola koyuldu.

Gittiği yol dönüş müydü? Yoksa başlangıç mı? Ne dönüştü ne de başlangıçtı, içten daha içe bir yolculuktu bu, insan olmaktan daha insan olmaya….

24 Eylül 2023 Pazar

Yolcu 3 - Taze kal, Bambu ol!

 


Gergindi, o çok sevdiği bayrağa, dürüstlük direğine doğru yaşlı kayıkçı kürek çekiyordu. Bir müddet sustuktan sonra konuşmaya başladı. Zira yaşlı kayıkçı da bir şeyler söylemiyordu.

Anlayamıyorum, neden insanlar başkalarına hayatı, işleri bu kadar zorlaştırır? Neden sürekli tedbirli olmak zorunda bırakılır insan? Neden karşısındaki insandaki güven hissinin kaybolması için emek sarf ederler? Bunca yapılanlardan sonra insan ne kadar dürüst kalabilir? Ne kadar azimli olabilir? Ne kadar başkalarına faydalı olabilmek için emek sarf edebilir?

İnsanlara hayatı zorlaştırmak, sürekli tedbirli hale getirmek, güven hissinin kaybolmasına sebep olmak, dürüstlüğünden taviz verdirmek veya daha kötüsü dürüstlüğünden vazgeçmesini sağlamak, en önemlisi insanlara faydalı biri olmaktan çıkmasına sebep olmak kişiye ne kazandırır? Sustu, yaşlı kayıkçı ile göz göze geldi. Yaşlı Kayıkçının yüzünde oluşan bir tebessüm, mutluluk gördü, şaşırdı. Hatta bu durumdan keyiflendiğini fark etti.

Yaşlı kayıkçı tebessüm ile “Taze kal, bambu ol!” dedi.

Ne demekti bu şimdi. “Ne alaka?” diye geçirdi içinden. “Ne diyorsun anlamıyorum. Hatta beni anlamıyorsun! Ben ne söylüyorum, sen ne diyorsun.” dedi.

Yaşlı kayıkçı tekrarladı “Taze kal, bambu ol!”

Yolcu iyice sinirlenmişti. O kadar sinirlenmişti ki elinden gelse gölün ortasında suya atlayıp yüzerek kayıktan, yaşlı kayıkçıdan kaçacaktı. Biraz daha konuşmaya devam ederse yaşlı kayıkçıyı kıracağını fark etti. Sinirlerine sahip olmak için susmayı tercih edecekti. Ne saçma şeydi “Taze kal, bambu ol!”. Zamana sadece küreklerin suda çıkardığı ses hâkimdi.

Bir süre geçti. Yaşlı kayıkçı tebessümünden hiçbir şey kaybetmemiş, hatta tebessümü ve mutluluğu kayığa ilk bindiklerinden daha fazlaydı. Yaşlı kayıkçıya “Neden böyle keyiflendin, mutlu oldun” diye sormak istedi, susmaya devam etti. Kayık bir türlü karşı kıyıya ulaşmıyordu, sanki her zamankinden daha yavaş gidiyordu. İçinden “Kıyıya çıkalım, bir daha ne buraya gelirim, ne de bu yaşlı kayıkçıyı görürüm” diye geçirdi.

Küreklerin suya her dalışında çıkardığı su sesi yolcuyu biraz olsun sakinleştirmişti. Gözleri bayrak direğinde idi, ne zaman kıyıya çıkacaklardı?

Yaşlı kayıkçı olabilecek en naif ses tonu ile konuşmaya başladı. “Sana bir şeyler anlatacağım” dedi, başladı anlatmaya.

Japonya irili ufaklı 6800 küsur adalardan oluşan bir ada ülkesidir. Bu adaların ortalama 400’ünde insanlar yaşar. Adadaki yaşam izleri yaklaşık 10.000 yılı geçmektedir. Ada ülkesi olması sebebiyle genel geçim kaynaklarında en büyük önemi balık taşır. Japon halkı günlük protein ihtiyaçlarını tuttukları taze balıklardan sağlarlar. Yıllar geçip nüfus artınca doğal olarak balık avlamak için kayıklar sonra da gemiler yapılmış, bir ticaret haline gelmeye başlamış. Nüfusun çoğalması ile bir problem daha ortaya çıkmış. Gemiler halk için çok uzaklardan balık tutup getirdikleri için balıklar haliyle ölmüş olarak kıyıya geliyordu. Halk bu balıkları taze olmadığı için tüketmiyordu. Balıkçılar buna çözüm için daha büyük gemiler yaptılar. Geminin içerisine büyük havuzlar yerleştirdiler. Tuttukları balıkları bu havuzlara koyacaklar, balıkları canlı olarak halka ulaştıracaklardı.

Balıkçılar yaptıkları bu uygulama ile başarıya ulaştılar, lakin istedikleri gibi değildi. Halk yine balıkların tazeliğinden şikâyet etmeye devam ediyorlar, satın almak istemiyorlardı.

Burada ara verip vatanımızdan sana bir şey anlatayım, sonra hikâyeye devam ederiz dedi. “Anadolu’nun güzel bir şehrinde yaşlı bir teyze pazarda dolaşıyordu. Balıkçı avaz avaz bağırıyordu: “Canlı balık, canlı balık!” sesi duyan teyze yaklaştı, “Evladım balıklar taze mi?” diye sordu. Balıkçı sinirli bir şekilde “Teyze duymuyor musun? Canlı balık diye bağırıyorum” dedi. Yaşlı teyze balıkçıya cevap verdi: “Evladım ben de canlıyım, taze miyim?”

Biz hikâyemize geri dönelim. Japon balıkçılar problemi çözmek için bir fikir geliştirdiler. Havuzun içerisine bir köpek balığı koydular. Tuttukları balıkları havuza boşalttıklarında köpek balığına yem olmamak için tüm balıklar canlarını korumak için canla başla yüzüyorlardı. Gemi kıyıya tap taze balıklar getirmeyi başarmıştı artık.

“Tebessüm ediyorum, çünkü geçen yaşına rağmen senin sürekli taze kalmanı sağlayacak bir fırsatın var artık. Bu fırsatı çok iyi kullanabilirsen birçok şey öğrenmiş olacaksın. Hayatımıza giren bu insanlar bize bir armağandır. Düşüncede, fikirde, anlayışta, olaylara bakış şeklimizde bizi sadece canlı değil, taze olarak ta kalmamızı sağlar. taze kalmak hayatımızdaki bu insanlara rağmen başarılı olmaktır. Hayatın bir yerinde bu tür insanlar ile karşılaşmamış veya karşılaşıp sadece o olaya takılanlar taze kalamazlar. Hayatları sadece canlı olarak geçirip bu dünyadan göçüp giderler” dedi.

Yolcu daha 10 – 15 dk önce düşündüklerinden utandı. Utanarak, sıkılarak “Peki bambu ol nedir?” dedi.

Bambuyu bilir misin diye sordu yaşlı kayıkçı. Yolcu bildiği kadar anlattı. “Önce yumuşak, sonra çok sert olan bir bitkidir, Asya’da daha çok olur, mobilya ve dekorasyonda kullanılır” dedi.

Yaşlı kayıkçı “evet, haklısın” dedi, devam etti. “Bambu ekildikten sonra kendisinden hiçbir özelliğinin kaybolmasına müsaade etmeden toprak altında 5 yıla kadar bekler. 5 yıl sonra her şeyini muhafaza eden bambu filizlenir, çok kısa bir sürede 39 metreye kadar ulaşır. Artık bambu tüm haşmeti ile hayattadır, yeşildir, hayat doludur, güçlüdür vesaire…”

“Şayet bulunduğun yer ve zaman yeşillenmen, filizlenmen, boy atıp koca çınar olmana uygun değilse doğruluğundan, dürüstlüğünden, ideallerinden hâsılı seni sen yapan bütün her şeyi muhafaza ederek filizlenip, çınar olacağın günü beklemelisin. Büyüdüğünde öyle güçlü, öyle büyük, öyle haşmetli, öyle yardımsever, öyle güven telkin edici ve öyle mütevazı olmalısın ki sana gelenlere senden ayrılmak istemesinler. Sende dünyaları, halleri, davranışları, sözleri, yüzleri, her şeyleri değişsin.”

İskeleye yaklaştılar. Yolcu şaşkınlık ve mutluluk içindeydi. Kayıktan inerken yine aynı sözü duydu.

“Taze kal, bambu ol!”

 Muhammed Said GÜNDÜZ


27 Mayıs 2023 Cumartesi

Yolcu 2 - Her İnsan Bir Alemdir

 


Yolcu kayık ile karşıdan karşıya geçerken yaşlı kayıkçı ile yine sohbete dalmıştı. Konular birbirini kovalıyor, yaşlı bilge kayıkçının her ifadesini, tespitini adeta her zerresine kaydediyordu.

Beraber çalışmaktan, insanları yönetmekten konu açılmıştı.

Yolcu: Her insan bir değil ki, olmuyor bazen dedi, ekledi. “Beş parmağın beşi bir değil ki, olsa yönetmek daha kolay olur”

Kayıkçı tebessüm etti. İlk seyahatten sonra ihtiyacı olmamasına rağmen yolcunun düzenli kendisi ile sohbet etmek, bilgi almak için kayıkla karşıya geçmeye başladığını anlamıştı. Kayıkçı uzunca süre köydeki –ömrü boyunca seyretmekten bir an bıkmadığı- direği, onun üstünde nazlı nazlı sallanan bayrağı seyretti.

Yüzünde, gözlerinde, ikliminde huzur vardı.

Kayıkçı başladı anlatmaya, Elini kaldırıp bir bakar mısın dedi. Bu elindeki 5 parmağın hepsinin aynı olduğunu düşünsene. Mesela 5 işaret, 5 serçe veya 5 yüzük parmağı olsun. Nasıl kullanacaksın elini? Ne kadar verimli olabilir?

Şu göle bir bak, her tarafında fiyortları, yamaçları, sahilleri, girintileri, çıkıntıları, derinliği ve sığlığı var. Daha nicesi. Bu göl bir küp gibi olsaydı yani her yeri tıpkı beş parmağın beşinin de aynı olması gibi aynı olsaydı. Nasıl hayat olabilirdi?

Şu etrafımızdaki dağlara, yükseltilere, rakımlara bak. Dünya hep deniz seviyesinde bir yükseklikte olsaydı tek çeşit hayat olurdu. Ve hayatın sürdürülmesi imkânsız olurdu. Herhangi bir yerde başlayan bir rüzgâr hiçbir engele takılmadığı için sonsuz bir fırtınaya dönerdi.

Bitkilere bak. Bütün bitkilerin aynı olduğunu düşünsene. Bütün hayvanların aynı olduğunu. Şu uzaya, kâinata bak. Güneş sisteminde bulunan bütün gezegenler yan yana, aynı büyüklükte, aynı özellikte bir yörüngede dönmesi düşünülemez bile. Jüpiter mevcut yörüngesinde onca büyüklüğü ve çekim gücü ile aslında bizi yani Dünyayı hayatta tutmak için çabaladığını bilir misin?

Saatin içini hiç gördün mü? Mutlaka incelemelisin. İçerisinde hiç biri diğeri ile aynı olmayan çarklar vardır. Hatta bir saat sadece çarklardan oluşmaz. Zemberek, kasa, kayış, maşa, bezel, tepe gibi birçok parçası vardır. Tüm bu birlikteliğin bir amacı vardır, “İnsana hizmet etmek.”

Karşı kıyıya yaklaşıyorduk. Konu nereye varacak? Daha önemlisi konuyu bitirebilecek miyiz? Yoksa öylece açık konu olarak kalacak mı diye düşündüm bir an.

Yaklaştık değil mi? Diye seslendi yaşlı kayıkçı içimi okuyarak. Başa dönmeliyiz dedi.

Bir elin beş parmağı aynı olursa problemdir. Hiçbir özel hareket yapmadan senin bütün günlük ihtiyacını o birbirinden bağımsız, farklı, küçük-büyük parmakların sayesinde yapıyorsun. Bir amaç uğruna bir araya geliyor o parmaklar. Birlikteliğin gücünü sana gösteriyor.

Birbirinden farklı, aykırı, anlayışı, hayata bakışı, beklentileri, eğitimleri, düşünceleri hatta belki de en önemlisi niyetleri farklı olan kişileri birliktelik duygusu ile bir amaca yönlendirebilirsen en güçlü sen olursun. O zaman o hepsi birbirinden farklı muhteşem dizayn edilmiş beş parmakla kendin için başardıklarının aynısını birbirinden farklı beş, on beş, yüz elli beş kişi ile de bulunduğun yeri daha güzel bir hale getirebilirsin.

Elini kullanmanın sırrını öğrenirsen 5, 15, 155, 1.555, 15.555, 155.555 ve daha nicesini başarmak elini, parmaklarını hareket ettirmek kadar olduğunu fark edersin.

Hepsinden daha ilerisi ise başkalarına da elini kullanmanın bilgeliğini öğretebilmeyi başarabilmektir.
……

Muhammed Said GÜNDÜZ


2 Kasım 2022 Çarşamba

Yolcu 1 - Yolculuk Başlıyor


Güzel bir gündü. Geldiğim kasabadan karşıdaki köye geçecektim. Sordum, karşıya geçmenin yolunun ancak göl üzerinden kayıkla olduğunu söylediler. Limanda yaşlı bir kayık ve en az onun kadar yaşlı olan kayıkçı ile karşılaştım. Kayıkçıya karşıya geçmem gerektiğini, “beni karşıya geçirebilir misin?” diye sorduğumda gülümsedi. “Evladım ben kayıkçıyım, yıllardır bu işi yapıyorum. Benim işim bu” dedi.

Kayığa bindik. Dalgakıranı geçtik. Kayık bir sağa bir sola doğru ilerliyordu. Sonra sabit hal aldı. Kayıkçı gerisine hiç bakmadan giderek artan bir tempo ile kürekleri çekiyordu. Bir müddet sonra sordum. “Karşıda üç tane köy var. Sana sadece köyün ismini söyledim. Hiç arkana bakmadan devamlı kürek çekiyorsun. Doğru yere gittiğimizi nereden biliyorsun? Merak ettim.” dedim, güldü. Tebessümünde daha önce dinlemiş olduğum Hattat Mehmet Efendi ile Oduncu arasında geçen olayın bugün ki versiyonunda yaşadığımı hissettim. “Askere gittin mi?” diye sordu. “Evet” dedim. Kayıkçı devam etti. “Tüfekle nişan alırken bize öğrettikleri bir şey vardı. Gözden, gezden, arpacığın silme tepesinden hedefin alt kenar ortasına alınan nişana doğru nişan denir. Limanda bir bayrak direği var, o benim arpacığım. Daha arkadaki minare bir köyü, yüzyıllık çınar ağacı bir köyü ve dağda yaz veya kış hiç erimeyen kar ise bir köyü gösterir bana. Bayrak direği ile gideceğim yerin işareti bir araya geldiği sürece gideceğim yere bakmama, etrafıma bakıp hedefe beni götürecek enerjimi başka şeylere harcamama gerek kalmaz. Hayatta da öyle değil mi? Şayet bayrağın, bayrak direğin sağlamsa gideceğin yer neresi olursa olsun seni şaşırtmaz, hedefinden uzaklaştırmaz. Göl dalgalı olsa, rüzgârlı olsa veya hata yapsan da seni alıp gideceğin yere ulaştıracak en değerli varlığındır.” dedi. Kayıkçı amca çok dolu ve donanımlıydı, biraz daha zorlamak, daha başka şeyler öğrenmek istedim.  “Peki, yeni bir köy kurulursa ne yapacaksın” dedim. “Ben kayıktayım, Bayrak direğim orada. Yeni bir yer belirlemek zor olmasa gerek” dedi.

Kayık giderek hızlanıyordu. Aynı enerjiyi harcamasına rağmen kayık her defasında daha fazla hızlanıyordu. Kayıkçı soracağımı düşünerek devam etti. “Her kürek bir öncekinin devamıdır. Bayrak direği ile aramızda olan bağlantıdır. Her kürek çektiğinde bir öncekinden daha iyi olmayacaksan bir önceki küreğin sana kazandırdığını da kaybedersin” dedi. “Hayatta böyledir evladım. Başarılı olmak istiyorsan dosdoğru bir bayrak direğin ve her günden daha iyi bir sen olmak için rüzgara, güneşe, dalgalara, sıcağa, soğuğa hâsılı seni hedefinden uzaklaştıracak her şeye rağmen çalışmalısın. Sadece üç şey olmalı düzeninde: hedefini gösteren simgen, bayrak direğin ve ulaşmak için çalışacağın hedefin. Yanından geçen başka kayıklarla, vapurlarla hatta üstünden geçen uçaklar ile kendini mukayese etmeden sadece dünden daha iyi olmak için kürek çekeceksin. Dünden daha iyi olmak için çekeceğin her kürek, dün ile aynı ise bir süre sonra artık sabit bir hızın olacak, sonrasında da dün kazandıklarını harcamaya başlayacaksın. Günü geldiğinde de hedefine, amacına ulaşmadan birilerinin yardımı ile onların istediği limana çıkacaksın. Ne liman aynı liman, ne hedef aynı hedef, en önemlisi ne de sen aynı sen olacaksın. Seni sen yapan bütün güzelliklerin de bitmiş, gitmiş olacak” dedi. Düşüncelere dalmıştım. Çok geçmeden kayığın sağa sola yavaşça kaydığını gördüğümde köyün küçücük iskelesine yanaştığımızı fark ettim. İnme vaktiydi, ömrüm boyunca inmek istemediğim beni alıp başka bir insan haline getiren kayıktan inmek zorunda kaldım. Aklımı okur gibi “başka yolcular bekler beni” dedi ve iskeleden uzaklaştı.

Kala kalmıştım iskelede, küçük bir göldeki konforlu kayıktan inip hayat okyanusunda bir geminin başına geçmiş gibi hissediyordum kendimi, kayığa binen başka, inen başka biriydim. Arkasından uzun uzun baktım. Ne kadar bir zaman geçti bilmiyorum. Bir yere oturdum. Yeni biri olarak yeni kararlar almaktan başka çarem olmadığını anladım. Önce kayıkçının yolundan giderek kayık sürmeyi öğrenmeliydim.

Bayrak direğim. Bir bayrak direğim olmalı. Her hatamda, her yanlışımda, hatta yanlışa meylettiğimde beni düzeltecek, nereden bakarsam bakayım görebileceğim bir bayrak direğim olmalı benim diye düşündüm. Bir süre sonra bir söz aklıma geldi. “Dünyanın en özgür insanları hiç yalan söylememiş insanlardır. Çünkü hiçbir şeyi hatırlamak zorunda kalmazlar.” Evet, karar vermiştim. Bayrak direğim dürüstlük olacak benim. Sonu ne olursa olsun, sonu nereye veya neye varacak olursa olsun, bütün her şeye rağmen benim bayrak direğim dürüstlük olmalı diye karar verdim.

Hayat kayığında hayatımı yeniden tasarımlamak için kürek çekmeye başladım.

Çektiğim birinci kürek iletişim. Kayıkçının ilk karşılaşmamızdaki yüzündeki tebessüm beni daha hızlı karşıya geçirecek daha gelişmiş araçlardan kendisine çekmişti. İletişimin en başına tebessümü koyacağım. Tüm iletişimimde çözüm odaklı, eğitici, geliştirici olacağım.

İkincisi: gelişmek. Dünden daha iyi olmak için daha çok okuyacağım. İnsan bilmediği ile hedefine ulaşamaz. İletişimde bilmediğim bir konu geldiğinde bunu kendim için bulunmaz bir değer olarak göreceğim, gelişmek için okuyacağım. Kitapları, hayatı, insanı.

Üçüncüsü: adalet. Haberlerde sürekli gösterilir, bahsedilir. “Vahşi hayvanın yardımına koşan insan, ihtiyaç sahibine elinde bulunan malzemeler ile yardımda bulunan insan,” vs. Neden bir haber değeri olsun ki bunun, neden insanlara bu anlatılır ki? İnsan olmamızın gereği değil mi? Tıpkı bu ve benzer olaylarda anlatılıp insanların çok adil olduğunu vurgulamakta bana aynı gelir hep. Bir insanın adil olması ilave bir özellik değildir. İnsanın adil olmaması haberleştirilmesi gereken bir eksikliktir. Tüm hayatım boyunca ne koşul altında olursa olsun adil olacağım.

Dördüncüsü: tevazu. Buğday başakları ders almak isteyenlere çok şey anlatır. “İnsan ne ektiyse onu biçecek hayatında.” Bir buğday tanesi toprağa düştüğünde 7 başak, her başak 100 dane, toplam 700 tane buğday verir. İçi boş olan buğdaylar dimdik ayakta kalır, eğilmez, toprağa doğru dönmez. Ancak içi dolu olan buğday başakları tevazu ile teşekkür duygusu ile başağın üstündeki buğdayların ağırlığı ile yere doğru eğilir. Ancak bir buğday başağı toprağa düşerse geleceğe yürüyebilir. Bilgim, tecrübem daha önemlisi insanlara katkılarım çoğaldıkça tevazuumun aynı ölçüde çoğalmasını sağlayacağım.

Beşincisi: geribildirim. Müspet / menfi, iyi niyetli veya kötü niyetli hiç ayırt etmeksizin çektiğim ikinci küreği daha güncel daha güzel hale gelmesi için geribildirimleri fırsat ve gelişmem için zenginlik olarak göreceğim. Hayatımda çok büyük öneme sahip olan bir iş arkadaşımın benimle ilgili vermiş olduğu geribildirimleri alıp kendimi geliştirmem beni 1 yıl içerisinde en az 10 yıl ileri götürdüğüne şahitliğim var.

Altıncısı: takım olma. Bireysellik bir kişiyi bir noktaya kadar başarıya götürse bile gerçek hayatta yalnızlığa iter. Bütün başarılı işler takım halinde gerçekleştirilmiştir. Hedefe ulaşmak işletmedeki tüm çalışanların, departmanların aynı duyguya sahip olması ve bu duygunun kültür haline gelmesi ile başarılabilir. Bir tahtanın değişik yerlerine yazılan 5 tane 1 rakamı karşıdan bakıldığında doğal olarak ayrı ayrı yerlere yazılmış 5 tane 1 olarak gözükür. Hâlbuki bir amaç, bir hedef, bir tutku ve daha nicesinde hem fikir olmuş 5 tane 1 yan yana, aynı amaç için yazıldığında 11.111 olur, 5 tane 1’in gücüde 5 ten 11.111 gücüne çıkar. Tüm arkadaşlarıma takım olmayı öğreteceğim.

Yedincisi: rağmenci. Rağmen denilince aklıma tarihteki 3 tane savaş gelir. Bedir savaşı, Malazgirt Meydan Muharebesi, Çanakkale Savaşı. Her üç savaşında en belirleyici tarafı bir tarafın diğer tarafa nispeten sayı ve teknoloji olarak çok ciddi üstün olmasıydı. Bütün eksikliklere, zorluklara, yokluklara rağmen adanmışlık, güçlerine, sayılarına ve teknolojilerine güvenenler arasında yapılan bu savaşları rağmenciler ezici bir üstünlükle kazandılar. Her düştüğünde kalkmıyorsa insan, nasıl dünden daha başarılı olacak. Vücutta açılan her yara tecrübe değil midir? Rağmenciliği hayatımın merkezine koyacağım, tüm arkadaşlarımın öğrenmesini ve uygulamasını sağlayacağım.

Sekizincisi: ahde vefa. Hz. Ali “Bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum” demişti. Çocukluğumda ilk duyduğumda nasıl olur? demiştim. Sonradan anladım aslında bütün her şey kıymet bilmekle alakalı. Hayat tecrübelerle dolu. “Keşke bana yapmasaydılar/Keşke bunu yapsaydılar” dediğim ve üzüldüğüm o kadar çok şey var ki hayatım da. Söz verdim kendime. Bana bir şey öğretenlerin, bir şeye layık görenlerin kıymetini bileceğim. Sebep aramaksızın her fırsatta benim için kıymetli, değerli olduklarını hissettireceğim.

Dokuzuncusu: takdir. “Marifet iltifata tabidir.” Yapılan çalışmaların daha verimli bir hale gelmesi, daha geliştirilmesi için mutlaka iltifata tabi olması gerekir. Takdir edilmeyen hiçbir işin ilerlemesi mümkün değildir. Geçtiğimiz yıl bir arkadaşımla beraber şirket içi kullanılacak bir kitap hazırladık. Uzunca zamanımızı aldı. Aylarca mesaiden sonra gece saat 12:00 lere kadar kitap için emek harcadık. 30 sayfa olarak çıktığımız bu yolun sonunda 100 sayfanın üzerinde bir kitap olarak şekillendi, paylaştık. Birçok kişi teşekkür etti, birçok kişi övdü. Çalıştığımız şirketin mükemmellik merkezi başkanının bizleri gördüğünde söylediği bir sözü ömrüm boyunca unutmam mümkün değildir. “Bunu düşünmüş olmanızdan bile gurur duyuyoruz” demişti. Takdir illa somut bir şey değildir. Bazen öyle soyut takdirler olur ki tüm dünyaya bedel olur. Tüm emeklere teşekkür edeceğim, tüm emeklerin daha güzel yerlere ulaşması, daha da gelişmesi için cesaretlendireceğim.

Onuncusu: güven. Hayatta en zor kazanılan mücevher. Kazanılması yıllar ve çok büyük emek alan, kaybedildiğinde bir elmasın parçalanması gibi bir daha bir araya gelmeyen, gelse bile bir anlam ifade etmeyen duygu. Bir kişiye, takıma, şirkete, topluma güvenmeden güven beklemek doğru mudur? İnsanın yapmadığı bir şeyi başkasından yapması için beklemesi -en basit ifade ile- aldatmak değil midir? Karar verdim. Önce ben güveneceğim, sonra bana güvenmelerini tesis edeceğim, sonrasında da güvenmeyenlerden alacağım geri bildirimler ile kendimi geliştireceğim, sonrasında da tamamıyla güven ortamı sağlayarak aynı hedefe yürümeyi sağlayacağım.

On birincisi: tutku. Öyle diyordu oduncu, Hattat Mehmet Efendiye. “Bak evladım. Ben elli yıldır odun kırıyorum. Bu yaşımda bile sabahlara kadar hala rüyalarımda odun kırıyorum. Bir insan ki hayallerini rüyalarına sokamamışsa o insandan hiçbir şey olmaz.” Kendi gelişimim için, insanların gelişimleri için durmadan çalışacağım. Her gün, her an gelişim adına hayaller kuracağım, bütün hayallerimi rüyalarıma sokacağım.

On ikincisi: kalite. Hayatımın ve hayatımdaki bütün her şeyin daha iyi olması için olmazsa olmazım olacak. Bütün bu anlayış benim hayatımın temel taşlarından biri olacak. Öyle ki beklenenin çok üstünde bir anlayışa sahip olmak için çalışacağım. Sezai KARAKOÇ bir şiirinde söylediği gibi “Biz koşu bittikten sonra da koşan atlarız.” Kalite anlayışı tüm hayatımın temelini oluşturacak.

On üçüncüsü: farklılık. Yıllar önce çalıştığım şirketin yaz aylarında bayi toplantısı olurdu. Tüm Türkiye’den 300 – 400 kişi toplantıya katılırdık. Şirket personelleri dâhil hepimize toplantı süresi boyunca (3-4 gün) sürekli giymek üzere turuncu renkli t-short dağıtılır, bizde onu giyerdik. Yılını tam hatırlamıyorum. Yine bir toplantının son gününde -muhtemelen kirlendiğinden dolayı- akşam saatlerine doğru kırmızı bir t-short giydim. Haber geldi anfide aile fotoğrafı çekileceğiz. Hemen oraya geçtim. Daha sonra dağıtılan fotoğrafta 300 – 400 kişi aynı t-short giydiğimiz için kendimizi bulmamız mümkün değil. Baktım sağ tarafımdaki arkadaşım bana iyice sokuldu. Döndüm, çok sevdiğim beraber çalıştığımız bir arkadaşım. Kulağıma eğildi, beni değiştirecek o sözü söyledi. “Abi dağıtılacak fotoğrafta tüm bu aynı kıyafeti giyenlerin içerisinde kendimi bulmam mümkün değil. Sen kırmızı t-short giyiyorsun. Fotoğrafa baktığımda işte şu kırmızı t-shortlünün sağındaki benim diyeceğim” dedi.  O gün bir karar verdim. Şayet bir toplulukta bulunan bütün herkesle aynı isen o zaman diğerlerinden hiçbir farkın yoktur dedim. Herkesten ayrı düşüneceğim, herkesten farklı olaylara bakacağım, herkesten farklı bir yanım olacak ve ben bunu sürekli geliştireceğim.

…..

Muhammed Said GÜNDÜZ

Yolcu 7 - Durumsal Liderlik

  Durumsal Liderlik “Kolaylaştırınız, zorlaştırmayınız; müjdeleyiniz, nefret ettirmeyiniz.” Hz. Muhammed (asm) Kaynak: Sahih-i Buhârî, İlim...